tafel van overvloed
middeleeuwse urn

Lux perpetua



Jaartal:
2009

Techniek:
Olieverf op paneel

Afmeting:
135 x 105


Reinout Krajenbrink ©

 

                             LUX PERPETUA

 

 

De afgelopen maanden heb ik me met een hele bijzondere schilderopdracht bezig gehouden.  Bijzonder, omdat het dit keer niet om een stilleven gaat, maar meer om de essentie van het schilderij.

Via een kleine omweg  kwam ik in contact met Maria, een bijzondere vrouw, die wel het één en ander meegemaakt heeft in haar leven. Het meest ingrijpende daarvan was wel de ziekte en het overlijden van haar echtgenoot een paar jaar geleden. Na zijn dood zag zij als in een visioen steeds dezelfde beelden: haar man opgenomen in het licht. Energie als licht weer teruggeven aan de wereld. Dat beeld wilde ze graag vereeuwigd zien in een schilderij.

Op dat moment kwam ik op haar pad terecht. Ik zou dat droombeeld op paneel gaan schilderen; een grote uitdaging voor iemand die zich voornamelijk op stillevens heeft toegelegd.

Na maanden “zwoegen” voltooide ik, met veel voldoening en ook wel trots, dit schilderwerk. LUX PERPETUA, zoals we dit schilderij noemden,  behoeft dan ook wel enige uitleg.

Het schilderij vertelt over een gezin dat bestond uit drie personen: Henk, Maria en zoon Dries. Toen Henk op zekere dag  ernstig ziek werd,  veranderde hun leven totaal. Zij besloten gedrieen alleen nog in het NU te leven en van iedere dag een feest te maken. Tot zijn dood toe, hebben ze samen veel gereisd, voornamelijk naar plekken waar de Grieken en Romeinen hun sporen achterlieten.

De klassieke oudheid ligt dan ook ten grondslag aan dit schilderij.

Laten we  kijken naar de voorstelling.

Die geeft de indruk, dat we hier kijken naar een toneelstuk. Deze suggestie wordt allereerst opgewekt door het Romeinse theater, dat vroeger fungeerde  als podium voor vele schouwspelen.

Vervolgens zien we enkele personen in klassieke kledij “acteren” op de voorgrond. Ze bevinden zich op de toneelvloer waar de voorstelling plaats heeft.

Tenslotte versterken de lichtstralen ook het toneeleffect. De afbeelding wordt namelijk op een bijzondere manier belicht: vanuit de wolken breken stralen door, die als spotlights neerstrijken op het schouwspel.  

Het schouwspel kent twee hele belangrijke motieven:   het LICHT en de CIRKEL.

LICHT heeft in dit schilderij  een dubbelfunctie;

enerzijds belicht het, letterlijk, de personages en de voorstelling zelf, anderzijds symboliseert het de aanwezigheid van de ontbrekende persoon op dit schilderij, Henk.

Hij is opgegaan in het eeuwige Licht en laat zijn licht op de aarde stralen als schakel tussen de wereld en de eeuwigheid.Met dat eeuwige licht komen we bij het andere hoofdmotief dat ook eeuwigheid als kenmerk heeft: de CIRKEL, die staat voor oneindig.

Meerdere malen , concreet en symbolisch, komen we de cirkel op het paneel tegen: op de sokkels en op het kleed. Om te weten waarom deze motieven, licht en cirkel, zo belangrijk zijn, moeten we eerst kijken naar wat zich in  de voorstelling afspeelt.

De hoofdpersonen bevinden zich zoals gezegd op de toneelvloer van het theater; het zijn de leden van het gezin. Elk personage is verbonden met een sokkel, waarop hun leidmotief staat.

Als we het paneel van links naar rechts bekijken, zien we allereerst een omgevallen sokkel. Die staat symbool voor het wegvallen van Henk uit het gezin. Zoals een verslagen koning valt op het schaakbord, zo is hier de sokkel van Henk gevallen. Later meer over dat schaakbord.

Drie witte duiven vliegen vanaf die plek omhoog naar de hemel en symboliseren daarmee het opstijgen van zijn ziel.

Als motief op de sokkel zien we een bijzondere cirkel. Datzelfde motief treffen we aan op zijn grafmonument. Het zijn twee cirkels, symbool voor de trouwringen, met daarin weer een  cirkel in de vorm van een spiraal.  Deze spiraal kent echter geen begin- en eindpunt.

Het symboliseert dus de vicieuze cirkel. Het proces van komen, gaan en weer opnieuw beginnen, zonder eind. Zo zag Henk het leven en de dood.

Dan gaan we naar de volgende sokkel.

Dat is de sokkel van Dries, de enige zoon van het gezin. Zijn houding is relaxed en open naar de wereld. Op zijn sokkel staat de Ouroboros, het ronde beeld van een slang die in zijn eigen staart bijt. Dit is een van de oudste mythische symbolen. Het staat voor onafgebroken vernieuwing, de cyclische aard van de natuur, het eeuwig terugkeren en de eenheid van alles. Ook hij zit in het licht van zijn vader en zijn blik is gericht naar zijn moeder, die we op de voorgrond zien.

Daarmee komen we bij de laatste speler van deze voorstelling, Maria, de moeder van het gezin.

Haar blik is niet droevig, maar ze slaat haar blik liefdevol op naar de hemel. Haar linkerhand rust op haar eigen sokkel, met daarop het beeld van O.L.Vrouw. Het beeld spreidt goedkeurend haar handen, alsof ze wil zeggen: vooruit, je maakt de goede keuze door in de boot te stappen.

De boot heeft hier meerdere bijzondere betekenissen. Ten eerste staat hij symbool voor de huwelijksboot, het huwelijk van Henk en Maria.

 

De boot heeft dan ook attributen aan boord die wat zegen over het echtpaar. De vele boeken die Henk las, liggen opgestapeld aan boord, omringd door zonnebloemen en Engelse rozen, die Maria zo definiëren. Over de rand van de boot ligt een Egyptisch kleed.

 

Een reis naar Egypte heeft bij het gezin emotioneel diepe sporen achtergelaten.

Op het Egyptische kleed zien we een afbeelding van drie personen in een boot. Dat is dus het gezin en daarmee komen we op een tweede betekenis van de boot.

In Egypte werden de overledenen op een boot meegevoerd door de stroom van de rivier. De boot verbeeldt  de wieg, voor de ziel die herboren zal worden. Hiermee wordt ook weer een vicieuze cirkel aangegeven.

De boot ligt nog aangemeerd, maar lijkt te drijven boven een schaakbordmotief, dat we op de bodem van het water zien.

Het schaakbord is doorgaans bekend als het strijdtoneel van twee schakende partijen. Hier staat het schaakbordmotief symbool voor het strijdtoneel van dit leven: de witte vlakken staan voor de mooie ervaringen, de donkere vlakken voor de moeilijke gebeurtenissen die ze als gezin hebben gekend.

Tenslotte en niet geheel onbelangrijk, komen we bij de Latijnse tekst die op de boot prijkt:

ET LUX PERPETUA LUCEAT EIS: en het eeuwige Licht verlichte hen.

Dit is het grafschrift op het grafmonument van Henk.Voor hem had de nacht niet het laatste woord en is de dood niet het einde. Je gaat op in het eeuwige LIcht en het licht keert weer terug op aarde .

Daarmee is de cirkel weer rond.

Ook voor Maria voelt de verwezenlijking van haar visioen in dit schilderij, als een cirkel die rond is.

Toch mocht daar voor haar één element niet in ontbreken om de cirkel echt compleet te maken.

Dat is dan ook later aan het schilderij toegevoegd.

Het zijn de twee toeschouwers op de trappen van het theater. Het is de schilder zelf, ik dus, die dit verhaal heeft gehoord ,gezien en uiteindelijk geschilderd.

In eerste instantie was ik letterlijk een toeschouwer van dit verhaal, maar ik werd er onderdeel van door het verhaal uit te beelden. In mijn armen staat een klein enthousiast jongetje, wijzend naar het licht dat zo fel op hem schijnt. Het is de kleine Henk en daarmee is de cirkel echt rond….

 

overzicht stillevens