tesje van anna
kersen van oedipus

Oedipus en Jocaste



Jaartal:
2005

Techniek:
Olieverf op paneel

Afmeting:
130 x 100


Reinout Krajenbrink ©

 

                          OEDIPUS EN JOCASTE

 

 

Gezien Reinouts oeuvre is dit een zeer merkwaardig onderwerp, waarin hij de stap maakt van het stillevengenre naar een figuurstuk. Het schilderij herbergt nog wel de nodige stilleventjes, maar als hoofdzaak draait het hier om een moeder-kind situatie.

Het schilderij heeft een klassieke uitstraling, wat we wel vaker kunnen aantreffen in Reinouts werk. Gedreven door een bepaalde fascinatie voor de klassieke oudheid gebruikt hij meermaals onderwerpen die gerelateerd zijn aan deze tijd. Voor dit schilderij liet hij zich inspireren door het mythologische verhaal van Oedipus. Als je het dramatische verhaal van Oedipus kent snap je ook beter waarom de schilder bepaalde keuzes heeft gemaakt wat betreft de compositie.  Het verhaal van Oedipus is een Griekse mythe waarin duidelijk wordt dat de Grieken geloofden in het noodlot en dat de mens dus geen invloed kon hebben op zijn/haar toekomst. Heel duidelijk laat Reinout het thema van "het noodlot" ook in dit schilderij zien.

Maar om hier verder op in te gaan is het misschien handig eerst het verhaal van Oedipus beknopt te vertellen:

Oedipus werd geboren als prins aan het hof van de koning van Thebe. Zijn ouders, koning Laïus en koningin Jocaste hoorden van het orakel van Delphi dat hun kind zijn vader zou doden en met zijn moeder zou trouwen. Toen Jocaste kort daarop een zoon baarde, nam koning Laïus hem op zekere dag mee, doorboorde zijn voetjes aan een boom opdat hij door de wilde beesten verslonden zou worden en de voorspelling van het orakel niet uit zou komen.  Een herder echter vind het kind en neemt het mee. Hij  schenkt het jongentje aan de koning en koningin van Corinthe, die kinderloos waren. Ze noemen de jongen Oedipus dat Gezwollen Voet betekent. Oedipus groeit op aan het hof tot een krachtige jongeling en hoort op zekere dag van een vreemdeling dat zijn huidige ouders niet zijn werkelijke ouders zijn. Oedipus raadpleegt het orakel van Delphi, dat hem vertelt dat hij zijn vader zou doden en zijn moeder zal huwen. In de veronderstelling dat de koning en koningin van Corinthe zijn echte ouders waren, vlucht hij voor dit vreselijke lot weg naar Thebe. Onderweg naar Thebe doodt hij een vreemdeling omdat die hem beledigt had. Dit blijkt Laïus, zijn echte vader te zijn, die hij niet herkende.

Onderweg verslaat hij de Sfinx, een monster dat het land van de Thebetanen tiranniseert. Met gejuich wordt Oedipus om deze heldendaad binnengehaald. Als beloning wordt Oedipus de hand geboden van koningin Jocaste. Hij wordt de nieuwe koning van Thebe en bij haar krijgt hij vier kinderen. Enkele jaren later wordt Thebe getroffen door rampspoed. Het orakel van Delphi wordt weer geraadpleegd en deze zegt, dat aan alle rampen een eind zou komen als de moordenaar van Laïus verbannen is. Oedipus laat de blinde profeet Tiresias komen, die vervolgens verklaart dat Oedipus de schuldige is van de moord. Oedipus kan en wil het in eerste instantie niet geloven, maar als de feiten allemaal blijken te kloppen, dringt de verschrikkelijke waarheid tot hem en Jocaste,  zijn moeder en vrouw, door.  Jocaste pleegt uit wanhoop  zelfmoord en Oedipus die de waarheid niet meer onder ogen wil zien, steekt zijn ogen uit met een mantelspeld van Jocaste. Hij gaat in ballingschap en sterft in de buurt van Athene. Zo eindigt het trieste verhaal. Terugkerend naar het schilderij, lijkt in eerste instantie niet veel van deze dramatiek te zien. We zien een liefelijk tafereel van een kind dat zijn moeder de mooiste kers van de schaal schenkt. Toch zitten er wel degelijk aspecten in die verwijzen naar het noodlot. Als we kijken naar de blik van Jocaste, bespeuren we een enigszins sombere droevige blik, zij heeft namelijk weet van het lot van haar kind en neemt noodleidend de kersen aan die haar kind haar aanreikt. Oedipus kan echter nog niet weten wat zijn toekomst brengt, maar het schenken van kersen heeft wel degelijk een betekenis. De kers is namelijk een erotisch symbool en wanneer hij aan iemand geschonken wordt staat dit in de kunstwereld voor een erotische uitnodiging. Alsof hij al onbewust weet wat zijn lot zal zijn. Als later de voorspellingen uitkomen lezen we in het verhaal dat Oedipus uit wanhoop met de mantelspeld (fibula) van Jocaste zijn ogen verblind. Het bizarre is, dat we de fibula nu ook aantreffen op de mantel van Jocaste. Naar de blindheid van Oedipus wordt ook op een andere manier verwezen, de blik van de kleine Oedipus is namelijk enigszins gericht naar het merkwaardige donkere vlak rechts in het schilderij. In dit vlak is niets waarneembaar. Net zoals Oedipus in zijn laatste dagen ook niets meer kon zien. Het noodlot, waarin de Grieken zo sterk geloofden, is dus een belangrijk thema geworden in dit schilderij. Sterker nog, het noodlot is als fenomeen op zich zelfs weergegeven in de vorm van een helm. We zien namelijk linksboven een Griekse helm afgebeeld die ligt op een robuuste marmeren tafel. In de kunst staat de helm vanwege zijn lotsbepalende karakter symbool voor het noodlot.

Reinout heeft met dit schilderij dus nog wel vastgehouden aan het betekenis toekennen van de compositie, maar heeft met het onderwerp een stap gezet in een nieuwe richting. De wereld van het menselijk model.

 

overzicht stillevens