kerst naar pasen
Paastijd

De verboden vrucht

Reinout Krajenbrink ©

 

                      DE VERBODEN VRUCHT

 

 

De appel wordt nog wel eens gebruikt om de vrucht van de boom van goed en kwaad weer te geven. De boom, die we terug kunnen vinden in het scheppingsverhaal. Van deze boom mochten de eerste mensen, Adam enEva niet eten, maar de satan in de gedaante van een slang weet Eva, de eerste vrouw, toch te verleiden deze verboden vrucht te eten. Over een appel wordt in  dit bijbel-gedeelte echter niet gesproken maar toch wordt deze vrucht later in vele verhalen en afbeeldingen aangeduid als zijnde de verboden vrucht.

Nu vinden we de appel terug in dit stilleven, vrij onschuldig liggend in een schaal. Het stilleven begint eigenlijk aan de linkerkant te vertellen: uit een deels zichtbare rieten mand, kronkelt een tak met appel-bloesems de compositie in. De tak is een verwijzing naar  de boom van goed en kwaad, waar Eva de verboden vrucht van plukte. Door de takken heen zien we een geëmailleerde Chinese vaas staan met bloemmotieven als decoratie. Een Chinese sfeer wordt nog eens extra versterkt door het zwarte zijde en de appelbloesems. In de Chinese kunst, is deze bloem een bekend symbool wat staat voor de vrouwelijke schoonheid. Uiteindelijk komen de takken uit bij de schaal met appels, die door zijn heldere kleuren de blikvanger is van dit stilleven.  

Ook inhoudelijk is er een prominente rol voor de schaal met appels weggelegd. Daarvoor zullen we eerst weer terug moeten gaan naar het scheppingsverhaal.

Belangrijke motieven in dit specifieke bijbelgedeelte zijn: de appel, de vrouw (Eva), de satan, goed en kwaad. Als we goed kijken naar de tekeningen op de schaal met appels zien we daar de verzoeking van Eva door de slang afgebeeld. De slang kronkelt om Eva heen en heeft de appel in zijn bek. Een afbeelding later zien we dat Adam en Eva uit het paradijs worden gedreven. De appel als bepalende factor in dit bijbelverhaal ligtnu in drievoud in de schaal.

De andere objecten in dit stilleven zinspelen ook op de motieven binnen het scheppingsverhaal: het motief van de vrouw, wat belangrijk is in dit verhaal in het begin van Genesis, zien we meerdere malen terug-komen. Uiterlijke kenmerken van objecten hebben vaak ervoor gezorgd dat daaraan een symbolische waarde werden toegekend. Eerder sprak ik al over de appelbloesem die in China de vrouwelijke schoonheid symboliseerde. In het westen is vanwege de uiterlijke kenmerken de appel zèlf meer verbonden aan het vrouwelijke. Maar ook de mand en de vaas die we terug vinden in dit stilleven zijn verwijzingen naar de vrouw. Zowel de mand als de vaas staan voor het beschermende moederlichaam.

Goed en kwaad is ook een duidelijk motief in het scheppingsverhaal, zo wordt er gespro-ken over de boom van goed en kwaad, maar zien we ook de confrontatie van de kwade macht met het goede, de satan en het para-dijs. Dit stilleven speelt hierop ook in: binnen de kleurensymboliek zijn goed en kwaad terug te vinden in de kleuren wit en zwart. Wit is de kleur van zuiverheid en alles wat gewijd of goddelijk is. Zwart staat in onze westerse wereld voor de duisternis van de dood, voor wanhoop, verdriet en kwaad,  eigenlijk voor alles wat negatief is. Zwart en wit zien we heel duidelijk tegenover elkaar staan in dit schilderij middels het zwarte zijde naast het witte marmer. Je zou zelfs verder kunnen gaan, de twee kleuren delen het schilderij door midden. Op het gedeelte van het zwart is de compositie druk en vol details, waar het witte marmer begint, wordt de compositie daarentegen rustig.

 

overzicht stillevens